ostatnie 10 dodanych

Standardy

XHTML 1.1 Valid! CSS 2.0 Valid!

Statystyki

statystyki www stat.pl

 

Edward Stachura - wspomnienie

29 Nov 2005 :: 20:24

Chciałbym przypomnieć postać pisarza , poety dziś nieznanego , lub zapomnianego . Dziś , gdy wydaje się , że wszystko zostało już powiedziane , napisane , zagrane , a współczesna literatura i sztuka coraz częściej zmaga się z zarzutem wtórności , chciałbym wspomnieć postać Edwarda Stachury . Człowieka , którego życie i twórczość stały się bodźcem i azymutem dla wielu , którzy przyszli po nim . To co w dziele Steda znamienne i zarazem dyskusyjne to konsekwentna wręcz programowa spójność życia i twórczości. Czy pisał autobiografię ?








Edward Stachura

Człowiek , który życie czynił literaturą
( wstęp do tematu )


Temat życia i twórczości Edwarda Stachury od lat budzi kontrowersje , tak ze względu na rozbieżne relacje znajomych poety , mity powstałe po samobójczej śmierci Steda , jak i ze względu na różne rozumienie intencji twórczych autora Siekierezady .
Henryk Bereza w dodatku do Fabuli rasy z 1987 tak pisał o Stachurze : Zdarzają się pisarze od urodzenia i z absolutnej konieczności . Oni od samego początku przeczuwają ryzyko największych kosztów wewnętrznych , oni , zanim jeszcze zaczną pisać , już wiedzą , jaka jest cena literatury . Kimś takim był Edward Stachura . To jest ktoś , w kim wszystko jest na użytek słowa , i nie ma takiej ceny , której by za słowo nie zapłacił . U niego słowo znaczy największy koszt wewnętrzny , a ponieważ jest młody , brak mu przy tym podejrzeń , że bywa to koszt nieopłacalny .
Urodził się Jerzy Edward Stachura w Charvieu we Francji 18 sierpnia 1937 roku w robotniczej rodzinie emigrantów polskich o korzeniach chłopskich. Do Polski przyjechał w 1948 roku. Nikt wówczas nie przypuszczał, że z jąkającego się jedenastoletniego chłopca , ledwie znającego język polski, wyrośnie człowiek-legenda literatury polskiej.
Gdy spojrzeć na pisarstwo Edwarda Stachury przez pryzmat autobiografii pojawia się problem niejednoznaczności stanowiska pisarza. Z jednej strony otwarcie deklaruje on niechęć do jakiejkolwiek autobiografii, jak w liście do Jacka Kajtocha z 14 maja 1971 roku, w którym pisze : (...) Co do wyp. autobiograficznej to tu moja niechęć jest absolutnie zdecydowana i nie wierzę , żeby mój stosunek do tego typu wypowiedzi uległ z biegiem czasu zmianie . Najkrócej powiedziałbym tak : moim pisaniem mogę podzielić się z każdym (...) Moim życiem osobistym mógłbym podzielić się przy dobrej butelce z najbliższym przyjacielem , ale nawet i tego wolę nie robić (...). Z drugiej zaś strony w dorobku pisarskim Steda, prócz poezji i piosenek, jest wiele listów i dzienników relacjonujących życie autora Fabuli rasy , odkrywających przed czytelnikiem najbardziej osobiste problemy i wydarzenia życia twórcy. Stały się one kanwą pisanych przez Edwarda Stachurę powieści i opowiadań.
Wspomniana niekonsekwencja autora Się wydaje się jednak pozorna. Analizując twórczość Steda można odnieść wrażenie, żę autor Kropki nad ypsylonem nie chciał ubierać swego życia w formę tradycyjnej autobiografii i patrzeć na siebie z zewnątrz, wolał spoglądać na siebie zaistniałego w świecie od środka i na bieżąco. Nieważna była dla Steda postać jego jako twórcy, interesowało go natomiast to, co owa postać doznała i jak to czuła. Tworzył więc Sted swą historię w chwili gdy dzisiaj zmienia się w jutro, fanatycznie wręcz dbając o autentyczność i zaufanie swego czytelnika. W Całej jaskrawości Edward Stachura pisze : (...) Nie będę mówił, jak dobrze znam teraz ten ból, kiedy piszę teraz to, co musi być napisane. Bo są pewne rzeczy, które muszą być napisane. Obojętne przez kogo. Kto to zrobi, nieważne. A jeśli ja już do tego się zabrałem, to staram się. Ale nie wiem czy bardziej błogosławić, czy więcej przeklinać, że na mnie to padło. Powiedziałem : nikt tu nikogo nie będzie oszukiwał. (...}.
Znana jest również niechęć autora Wszystko jest poezja do zjawiska idola . W swym dzienniku pod datą 26 wrzesień 1971 roku Sted pisze: Dlaczego chcą koniecznie ze mnie zrobić bożyszcze ? Potrzebują ? Mało mają tych gwiazd i gwiazdozbiorów (...) Nikt nie rozumie moich ostrych , zdecydowanych , antygwiazdorskich ripost i zagrań (...) . W liście do Ryszarda Milczewskiego-Bruno , Edward Stachura pisze: (...) Ale czytałem twój list w biuletynie ZLP . Jak ty dbasz o tą sławę . Aż wstyd . Aż przykro . No , aleale! Wolę jak piszesz do mnie , niż do biuletynów. (...) .
W przypadku twórczości Edwarda Stachury nie może być więc mowy o autobiografii , lecz jedynie o swoistym autobiografizmie , nazwanym przez Henryka Berezę życiopisaniem . Ta idea literacka towarzyszy całej twórczości Edwarda Stachury , czytelna jest w poezji , piosence jak np. Ballada dla Potęgowej , jednak najpełniej realizuje ją autor Się w prozie . Edward Stachura zaczyna pisać prozę w okresie , gdy jest już popularny w środowisku literackim i wśród czytelników , ma już wówczas na swoim koncie wiele nagród za poezje. Wśród znajomych poety z tamtego okresu należałoby wymienić: Marka Hłaskę , Andrzeja Brychtę , Wacława Tkaczuka , Andrzeja Bursę , Rafała Wojaczka , prowadzi Sted również korespondencję z Jarosławem Iwaszkiewiczem i Julianem Przybosiem .
W 1966 roku Edward Stachura przystępuje do porządkowania notatek z wyjazdu do łazieńca , który odbył w towarzystwie Wincentego Różańskiego rok wcześniej . Tak powstaje Cała jaskrawość pierwsza powieść Stachury . Wkrótce wychodzą kolejne projekty prozą autorstwa Steda: powieść Siekierezada albo zima leśnych ludzi, cykle opowiadań Falując na wietrze , Jeden dzień , Się , oraz cykl Wszystko jest poezja . Opowieść – rzeka . W 1979 roku wydane zostają dialogi filozoficzno-poetyckie Fabula rasa ( rzecz o egoizmie) i Oto .
Zdarzenia rzeczywiste , przeżyte stają się w prozie Edwarda Stachury tłem do pisania o życiu , tworzywem twórczym . Autor Całej jaskrawości balansuje na granicy twórczości i faktycznych przeżyć , na granicy bohatera powieściowego i autora , świadka wydarzeń . Życiopisanie polega tu nie tyle na transmisji z życia , ile na poetyckim pisaniu o życiu i jego odczuwaniu , lub jak się okazało później na pisaniu życiem . Autobiografizm przejawia się w prozie Edwarda Stachury poprzez ukazanie rzeczywistych zdarzeń z życia autora , ale przede wszystkim poprzez obnażenie przed czytelnikiem swego człowieczeństwa , uczuć , reakcji na zastany świat , które poprzez usta bohatera wyraża autor. W Całej jaskrawości Stachura dostrzega brak wyobraźni w codziennym postrzeganiu świata, sprzeciwia się widzeniu chwili jednoznacznie, jednostronnie . Poprzez bohatera wyraża idee całej jaskrawości , nawiązuje tym do antycznej formuły carpe diem . Autor i jego alter ego chce czuć chwilę w pełnym jej wymiarze , wszystkimi zmysłami i na wszelkie możliwe sposoby. Człowiek żyje, lecz nieustannie ociera się o śmierć, żyje ze świadomością śmierci. Tak wiele jeszcze przed nim, a może tak mało . Edward Stachura każdą cząstkę świata, każdą chwilę życia czyni ważną, wartą przywiązania do niej jak największej uwagi.
Był niespokojny wiecznie go nie było – wspomina Jadwiga Stachura swego syna. Byłem buntownikiem łagodnym, najłagodniejszym z możliwych, ale krańcowym. – pisze o sobie w dzienniku Pogodzić się ze światem poeta. Edward Stachura szedł przez życie wciąż poszukując, podróżował po całym świecie od Ameryki po Skandynawię, wszędzie odciskając piętno swej twórczości. Mawiano o nim poeta drogi , opętany przez literaturę. W dziennikach z podróży stanowiących kanwę cyklu opowiadań Wszystko jest poezja nierozłączność życia i pisarstwa Steda widoczna jest najbardziej.
Nasilające się stany depresyjne doprowadzają poetę do podjęcia próby samobójczej. 3 kwietnia 1979 roku na stacji kolejowej w Bednarach pod Łowiczem Edward Stachura rzuca się pod elektrowóz. Pociąg pozbawia go dłoni. To zdarzenie opisuje autor Się w dzienniku Pogodzić się ze światem . 24 lipca 1979 roku po ucieczce ze szpitala zażywa śmiertelną dawkę środków uspokajających i umiera podczas próby powieszenia się. Pozostawia po sobie niedokończony testament poetycki, występujący później pod tytułem : List do pozostałych .
Jeśliby podjąć się próby kwalifikacji twórczości Edwarda Stachury trzeba by uciekać, szukać dookreśleń, wspólnych mianowników między autorem i jego twórczością, a gatunkiem uprawianym, nic tu po tym. Historia Steda to opowieść o człowieku, który pisał , bo czuł, widział, słyszał, kochał i z czymś się nie zgadzał , czyli zwyczajna historia zwyczajnego człowieka . Życiopisanie Edwarda Stachury jest opowieścią o autorze Missy Pagany oddanym słowu z zamiłowania , a może z konieczności. Każde zasłyszane słowo, każda chwila życia jest warta zastanowienia, o czymś woła, jest więc warta opowiedzenia i staje się tworzywem literackim . Idąc za Stedem Wszystko jest poezja .
28 lipca 1979 roku na Komunalnym Cmentarzu Północnym w Warszawie , na Wólce Węglowej odbywa się uroczystość pogrzebowa Jerzego Edwarda Stachury, na kamieniu ustawionym zamiast pomnika umieszczony zostaje napis : Wszystko jest poezja .







B I B L I O G R A F I A



1. Edward Stachura , List do Jacka Kajtocha z 14 maja 1971 r. , Integracje 1989 r. Nr 24
2. Edward Stachura, Cała jaskrawość , (w:) Poezja i proza t.3, pod red. Henryka Berezy, Warszawa 1984
3. Edward Stachura, Dzienniki – zeszyty podróżne, ze zbiorów arch. Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie
4. Edward Stachura, Listy do Ryszarda Milczewskiego-Bruno, Okolice 1982 r. Nr 1/2
5. Edward Stachura, Pogodzić się ze światem, Dzienniki E. Stachury ze zbiorów Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie


O P R A C O W A N I A :

1. Andrzej Moszczyński, Edward w perspektywie dystansu epoki,
Topos, 2002 r. , Nr 3, s.72-75
2. Waldemar Szyngwelski, Stachura w trójmieście , Topos, 2002 r.,
Nr 3, s. 27-30
3. Waldemar Szyngwelski, Sted – kalendarium życia i twórczości,
Warszawa 2003 r.

SeDr

Komentarze:

imię:
mail: [opcjonalnie]
smile wink wassat tongue laughing sad angry crying splash bad hmm argue
blink cool dry ohmy biggrin rolleyes kiss sleep unsure businesssmiley ble sly
yes saliva scream wall yaw happy dizzy sweat yeah look lookaround swot
bow censored gaffe no ok phi quiet read shit 
| Zapomnij