ostatnie 10 dodanych

Standardy

XHTML 1.1 Valid! CSS 2.0 Valid!

Statystyki

statystyki www stat.pl

 

FLAMENCO. Zarys wstępu do podstaw.

01 Aug 2005 :: 23:18

Siląc się na określenie: czym jest flamenco? - najbardziej upraszczając rzec by można, iż to folklor ludu zamieszkującego południowe rejony Hiszpanii. Na sztukę flamenco składają się trzy komponenty: muzyka, taniec, śpiew. Próbując prześledzić losy flamenco, należy zdać sobie sprawę, iż jest ona pełna sprzeczności, a droga rozwoju tej sztuki obfituje w niejasności i niedomówienia. Mimo sporej wiedzy na temat historii flamenco, jej badacze do dziś nie są zgodni we wszystkim, różnią się nawet co do podstawowych prawd historycznych, związanych z przeszłością flamenco. Jedno nie ulega wątpliwości: sztuka flamenco stanowi swoisty fenomen - odbyła triumfalny marsz: od folkloru ludzi biednych i prześladowanych do elitarnej sztuki, obecnej dziś na estradach całego świata.

Flamenco to stop wielu różnorakich wpływów kulturowych, religijnych i rasowych. Na jego powstanie i ewolucję wpływały kultury: hinduska, perska, żydowska, arabska, egipska. Silny wpływ wywarła nawet średniowieczna muzyka chorałów gregoriańskich. Podstawowe rozwiązania flamenco ustaliły się ostatecznie na przestrzeni ostatnich dwustu, trzystu lat. Poszukując źródeł tej sztuki - najwcześniejszych jej przejawów doszukać się można już w I w.n.e. Wtedy to do stolicy Cesarstwa Rzymskiego przywędrowały z Kadyksu tamtejsze tańce i pieśni (cantica gatitanae) zdobywając dużą popularność. W tamtym czasie, w okolicach Kadyksu, w prowincji Beatica, rozwinęły się typowe dla kultury basenu śródziemnomorskiego układy o figury rytmiczne, włącznie z tak typowymi dla flamenco elementami, jak klaskanie w dłonie (palmas) i strzelanie do rytmu palcami (pitos).

Od wielu stuleci andaluzyjski folklor poddawany był obcym wpływom, a warunki geopolityczne stały się niewątpliwie przyczyną ułatwiającą powstanie i rozwój tamtejszego folkloru. W II w. n.e., wraz z chrześcijaństwem, dotarły w tamte rejony zupełnie nowe elementy muzyczne wynikające z bizantyjskiej liturgicznej muzyki kościelnej. Do wpływów tych dołączyły inne, zwłaszcza orientalne, w szczególności muzyki żydowskiej, syryjskiej, perskiej, arabskiej. Ośmiowiekowe panowanie Maurów musiało odcisnąć swe piętno na sztuce flamenco. Przykładem tych wpływów są, obecna do dziś we flamenco, charakterystyczna tzw. melizmatyka partii śpiewnych (czyli łańcuchy melodyczne opisujące dźwięk podstawowy), a także swoista melancholia i zaduma pieśni oraz zmysłowość tańca.

Jeszcze przed wyparciem z Hiszpanii Maurów (dokonanego ostatecznie, po ośmiu wiekach, przez Filipa III w roku 1609) w rodzącym się flamenco dochodzi do głosu nowy faktor - liturgia gregoriańska. Królowie XV - wiecznej Hiszpanii prowadzili ostrą, represyjną politykę wobec pokonanych Maurów, a także Arabów i Żydów, którzy uchodząc przed prześladowaniami osiedlali się w trudno dostępnych górach Andaluzji. Wtedy też, w końcu wieku XV, do Hiszpanii dotarli Cyganie. I to właśnie cygańskie wpływy są koleknym fundamentem falmenco. Lud ten, którego przodkowie wywodzili się z Indii, w swoich wędrówkach otarł się o orientalne - arabskie i żydowskie - elementy kulturowe i przeniósł do Europy "zapożyczone po drodze" naleciałości. Jednocześnie Cyganie, posiadłszy zdolność adaptacji tradycji muzycznych ludów tubylczych, potrafili przekształcić je zgodnie z własnymi metodami przedstawiania muzyki. stąd zapewne wynikają podobieństwa muzyki cygańskiej do folkloru węgierskiego czy rumuńskiego.

Napływ Cyganów do Andaluzji w XV wieku zdecydował ostatecznie o powstaniu flamenco. Asymilacja kulturowa Cyganów z miejscową ludnością owocowała wzajemnym ścieraniem się wpływów i doświadczeń. Nie bez znaczenia pozostawały wspólne cech bytowe Cyganów i Morysków (Maurów pozostałych w Hiszpanii) - życie niejako na wygnaniu, na marginesie społeczeństwa. Doświadczenia te znalazły swój wyraz w tematyce i charakterze pieśni i tańców. W warstwie tematycznej dominują: cierpienie, rozpacz, łzy, krew, miłość i śmierć. Zarówno moryskowie, jak i Cyganie, będąc ściganymi prawem królewskim, trafiali do lochów i więzień - wyśpiewywali tam swoją tęsknotę za wolnością, swój ból, swe wspomnienia.

W XVII i XVIII wieku flamenco ustaliło swoje podstawowe formy. XVIII - wieczne kroniki wspominają o flamenco, jako o andaluzyjskim folklorze. Za kolebkę tego folkloru uznaje się - geograficznie- trójkąt utworzony przez miejscowości Moron, Jerez i Ronda. Z czasem jego formy dotarły do takich okręgów, jak Malaga, Granada, Kordoba, obejmując następnie swym zasięgiem cała Andaluzję, oddziałując nawet na sąsiednie prowincje, np. Murcję czy Estremadurę.

Proces mieszania się wpływów i oddziaływań trwał nieprzerwanie. Jednym z elementów o tym stanowiących był napływ ludności z całej Hiszpanii do andaluzyjskich portów atlantyckich, która to ludność często wyprawiała się za ocean. W ten sposób ewoluowały pieśni z gatunku cantes de ida y vuelta (dosłownie: pieśni odjazdu i powrotu): zawędrowały one do Ameryki, by wzbogacone o elementy latyno - amerykańskie powrócić i zaaklimatyzować się na gruncie flamenco.

Wraz z ewolucją flamenco wyrastali też wielcy interpretatorzy tej sztuki. Pierwszymi, których odnotowuje historia, byli: legendarny Tobalo oraz Król Śpiewaków - Tio "Luis el de la Juliana". Żnacznie więcej wiadomo o największych śpiewakach XVIII w. Byli to "el Fillo" i "el Planeta". Obaj wywodzili się z dzielnicy Triana w Sewilli - kolebki flamenco. Areną ich wystąpień były zwykłe podwórka, gospody i zajazdy. Do dziś funkcjonuje termin "afilla" oznaczający "gorący" śpiew - a wziął on swój początek od śpiewu "el Fillo" właśnie. Publiczność flamenco wywodziła się z najniższych warstw społecznych, podobnie jak i wykonawcy, którzy swej muzycznej działalności zarobkowo, uprawiając ją z czystej pasji.

Mniej więcej w połowie XIX wieku powstały w Sewilli cafe - cantantes, w których prezentowano flamenco. Lokale te odegrały istotną rolę w jego rozwoju, gdyż z placów, podwórek i zajazdów przenieśli się tam wykonawcy wraz z publicznością. Krok ten w pewnym stopniu nobilitował artystów - zaczęto ich wynagradzać, a wykonywanie flamenco stało się niejako zawodem. Jednocześnie zmieniła się publiczność - zaczęli ją stanowić reprezentanci coraz wyższych warstw społecznych. Przez okras półwiecza cafe - cantantes cieszyły się popularnością, wokół nich skupiało się życie towarzyskie - z turystami oraz paniami lekkich obyczajów włącznie.

Początek wieku XX przyniósł jednak upadek cafe - cantantes. Ich rolę przejęły estrady flamenco - tablos flamencos. Wybitny interpretator - Antonio Chacon - wprowadził sztukę flamenco nawet na sceny teatralne, jednak wraz z tym krokiem rozpoczął się proces komercjalizacji flamenco. Mimo pewnego upadku, w latach dwudziestych ,powstał autentyczny ruch flamenco, którego przejawami stały się np. festiwale (pierwszy oficjalny festiwal flamenco odbył się w dniach 13-14 czerwca 1922 roku na placu Los Aljibes de la Alhambra w Grenadzie.)

Współczesne flamenco to sztuka niejednorodna. Spory wpływ wywiera nań zapotrzebowanie turystów zagranicznych, a promowanie tej sztuki zależne stało się od menadżerów sprzedającym flamenco jak towar. Niemniej jednak, obok komercyjnego nurtu, funkcjonują wybitni wykonawcy sięgający do korzeni, a kolejne pokolenia artystów niezmiennie czerpią inspiracje muzyki, pieśni i tańców flamenco.


Przy pisaniu niniejszego artykułu korzystałem z opracowań wybitnego muzyka i kompozytora - Krzysztofa Pawła Zgraji.

simon

Komentarze:

imię:
mail: [opcjonalnie]
smile wink wassat tongue laughing sad angry crying splash bad hmm argue
blink cool dry ohmy biggrin rolleyes kiss sleep unsure businesssmiley ble sly
yes saliva scream wall yaw happy dizzy sweat yeah look lookaround swot
bow censored gaffe no ok phi quiet read shit 
| Zapomnij